අවිද්යා (අවිජ්ජා)
අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා
අර්ථය
චතුරාර්ය සත්යය, පෙර-පසු කෙළවර, හේතුඵල ධර්මයන් නොදැනීම හෙවත් මෝහයයි.
ස්වභාවය
අරමුණුවල අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යථාර්ථය වසා දමමින් සත්වයා මුළාවේ හෙළයි.
වට්ට වර්ගීකරණය
ක්ලේශ වට්ටයට අයත් වේ.
අභිධර්මය · හේතුඵල
හේතුඵල ධර්ම සටහන — පටිච්ච සමුප්පාදයේ අංග 12, එක් එක් එහි පාලි සම්බන්ධ සූත්රය, අර්ථය සහ වර්ගීකරණය සමඟ, පූජ්ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහානාහිමියන්ගේ කෘතිය ඇසුරින්.
12 / 12
සෙවීමට / යතුර, ඉවත් කිරීමට Esc
අභිධර්මය · පටිච්චසමුප්පාද
හේතුඵල දහම — අංග 12 ක්, කාල හතරක් හා සන්ධි තුනක් ඔස්සේ
පෙර භවයේ සිට මේ භවයට බලපාන අවිද්යා සහ සංස්කාර — ක්ලේශ හා කර්ම වට්ට දෙකයි.
අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා
අර්ථය
චතුරාර්ය සත්යය, පෙර-පසු කෙළවර, හේතුඵල ධර්මයන් නොදැනීම හෙවත් මෝහයයි.
ස්වභාවය
අරමුණුවල අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යථාර්ථය වසා දමමින් සත්වයා මුළාවේ හෙළයි.
වට්ට වර්ගීකරණය
ක්ලේශ වට්ටයට අයත් වේ.
සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං
අර්ථය
අවිද්යාව මුල් කරගෙන මනසින්, කයින් සහ වචනයෙන් සකස් කරනු ලබන කුසලාකුසල චේතනාවන්ය.
වර්ගීකරණය
වට්ට වර්ගීකරණය
කර්ම වට්ටයට අයත් වේ.
මේ භවයේ කර්ම විපාක ලෙස හටගන්නා විඤ්ඤාණ, නාම-රූප, සළායතන, ස්පර්ශ හා වේදනා.
විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූපං
අර්ථය
අතීත සංස්කාර කර්මයන්ගේ විපාක වශයෙන් මේ භවයේ පහළ වන ප්රතිසන්ධි සිත සහ අනෙකුත් විපාක සිත් (32) යි.
කාර්යය
නව භවයක සත්වයාගේ ආරම්භය හෙවත් පිළිසිඳ ගැනීම සිදු කිරීම.
නාමරූප පච්චයා සළායතනං
නාම
විපාක සිත් හා යෙදෙන චෛතසික (වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර).
රූප
කර්මයෙන් උපදින ශරීර රූප කොටස් (කර්මජ රූප).
ස්වභාවය
විඤ්ඤාණය හා නාම-රූප එකිනෙකට අන්යෝන්ය වශයෙන් ආධාර වෙමින් පවතී (බට දඬු දෙකක් එකිනෙකට වාරු වන්නාක් මෙන්).
සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ
අර්ථය
ඇස, කන, නාසය, දිව, කය (ප්රසාද රූප 5) සහ මනායතනය (සිත) යන ආධ්යාත්මික ආයතන සයයි.
කාර්යය
බාහිර ලෝකය සමඟ අරමුණු ග්රහණය කරගැනීමට දොරටු විවර කර දීම.
ඵස්ස පච්චයා වේදනා
අර්ථය
ඉන්ද්රිය, බාහිර අරමුණ සහ විඤ්ඤාණය යන ධර්ම තුන එකට හමුවීම හෙවත් හැප්පීමයි.
වර්ග
චක්ඛු සම්ඵස්සයේ සිට මනෝ සම්ඵස්සය දක්වා ෂඩ්විධ ස්පර්ශය.
වේදනා පච්චයා තණ්හා
අර්ථය
ස්පර්ශයෙන් හටගන්නා අරමුණේ රස විඳීම (සුව, දුක් හෝ උපේක්ෂා වශයෙන්).
ස්වභාවය
සියලු සත්වයෝ වේදනාව පසුපස හඹා යති; තෘෂ්ණාවට මුල පුරන්නේ මෙම විඳීමයි.
මේ භවයේ රැස් කරන තෘෂ්ණා, උපාදාන හා භව — මතු භවයට හේතු වන කර්ම.
තණ්හා පච්චයා උපාදානං
අර්ථය
වේදනාව විඳීමේදී හටගන්නා ඇලීම, ආශාව හා පිපාසාවයි.
වර්ග 3
උපාදාන පච්චයා භවෝ
අර්ථය
තෘෂ්ණාව දැඩි වී අරමුණු තදින් බදා අල්ලා ගැනීම (ගින්නට දර දැමීමක් බඳුය).
වර්ග 4
කාමුපාදාන, දිට්ඨුපාදාන, සීලබ්බතුපාදාන, අත්තවාදුපාදාන.
භව පච්චයා ජාති
කම්ම භව
නැවත උපතක් සකස් කරවන කුසල් සහ අකුසල් චේතනා.
උප්පත්ති භව
කර්මයේ බලපෑමෙන් මතු හටගන්නා නාම-රූප ස්කන්ධයන්ගේ උත්පත්තිය (කාම, රූප, අරූප භව).
මතු භවයේ හටගන්නා ජාතිය සහ ජරා-මරණාදී දුක් සමූහය.
ජාති පච්චයා ජරාමරණං
අර්ථය
වර්තමාන කර්ම භවය හේතුවෙන් මතු අනාගතයේදී අලුත් භවයක පංචස්කන්ධයන්ගේ පහළ වීම හෙවත් ප්රතිසන්ධියයි.
විස්තරය
ඉපදුණු සියලු සත්වයන්ට ජරාවට (දිරාපත්වීමට) සහ මරණයට පත්වීමට සිදුවේ. ඒ හා බැඳුණු වැලපීම්, ශෝකවීම්, සුසුම් හෙළීම් ආදී අනන්ත සසර දුක් සමූහය අඛණ්ඩව ගලා එයි.
ඒවමේතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හෝති